Millingen in oorlogstijd

Rond 1938/1939 trokken de Duitse troepen steeds meer naar de grensdorpen toe. Een van de onderdelen die bij de grens bij Millingen zat was de 4^e Compagnie van het MG-Bataljon 9, toegevoegd aan het 484 Infanterie Regiment van de 254 Infanterie Divisie. Dit onderdeel kwam begin februari 1940 aan in Keeken. Ze werden daar in de huizen ingekwartierd, omdat een groot tentenkamp argwaan bij de Nederlanders zou opwekken. Ze hebben waarschijnlijk voorverkenning gedaan in Millingen om te kijken hoe de stand van zaken was. In hun vrije tijd gingen ze ook vaak de grens over naar Millingen om met de bevolking in Millingen een praatje te maken. Op 17-2-1940 kreeg het 4/9 van het 484 Infanterie Regiment het bevel dat niemand meer de grens mocht overschrijden. Als ze de grens al zouden benaderen moesten ze op een afstand van 500 meter blijven en militaire voertuigen moesten met hetzij, gedempte autolampen of helemaal zonder lichten rijden.

10 mei 1940 trok het 4/9 van het 484 Infanterie Regiment van de 254 Infanterie Divisie al weg bij Keeken richting Millingen. Ze hebben al belangrijke gebouwen in Millingen bezet en zijn daarna gelijk door gegaan naar de Waalbrug bij Nijmegen, want dat was hun hoofddoel voor de inval. Die dag zijn er meerdere Regimenten door Millingen getrokken. Een groep Duitsers gingen gelijk naar de dijk om op Fort Pannerden te schieten en hebben een verrassingsaanval gedaan op het Hr. Ms. Braga, een Nederlandse kanonneerboot die op de Rijn voer. De Duitsers zijn 10 en 11 mei bezig geweest vanuit Millingen om het fort in de gaten te houden en als het moest beschoten ze het ook.

Het bezettingsleger in Millingen.

Al snel na de Duitse inval kwam er een bezettingsleger in Millingen. Deze bestond vooral uit mannen tussen de 40 en 65 jaar. In de periode van 1940 tot begin 1944 waren er niet zoveel Duitse soldaten in Millingen. Er zaten in Millingen in die periode ongeveer steeds tussen de 100 en 200 Duitse soldaten. Deze soldaten verbleven bij boeren in de schuur of in cafés. Sommige van deze soldaten hielpen mee op het land, omdat ze voor dat ze verplicht het leger in moesten, zelf boer waren in Duitsland. De soldaten gedroegen zich rustig en de Millingse bevolking had geen last van ze. In Millingen zaten wel paar fanatieke officieren waarvoor je moest uitkijken. Sommige van deze officieren hadden nog geen Eisernes Kreuz (Duitse Militaire onderscheiding).

Rond 1941 gingen de geallieerden Duitsland bombarderen. De geallieerden gebruikten in de nacht Nederland als herkenningspunt, waardoor de Duitsers al snel het bevel gaven om de ramen te blinderen zodat de geallieerden niet wisten waar ze vlogen. Dit bevel gaven de Duitsers ook aan iedereen in Millingen. Elke avond werd je gecontroleerd door lokale NSB’ers of je dit goed had gedaan, want er mocht geen straaltje licht naar buiten komen. Rond deze tijd werd er bij de Hoefseweg bij Millingen FLAK (luchtafweer) geplaatst met grote zoeklichten erbij. De munitie werd uit Emmerich gehaald met vrachtwagens en vaak gestald bij boeren in de schuur.

De Duitsers hadden in Millingen ook een schietbaan aangelegd in de dijk (ongeveer waar nu de carnavalsvereniging zit). Aan het einde van de schietbaan stond een schietschijf waar ze op moesten schieten en achter de schietschijf stond iemand met een aanwijsstok of die had raak geschoten. In Millingen waren meerdere exercitie plaatsen zoals bij de Zeelandsestraat. De Duitsers oefenende elke week op de schietbaan. Ze marcheerden dan vanaf hun verblijfplaats door Millingen naar de schietbaan. Tijdens het marcheren zongen ze krijgsliederen. Vaak zongen ze: Wir fahren gegen Engeland. Het trok altijd veel bekijks als ze gingen marcheren in Millingen. “Wij liepen met een stuk 20 jongens uit de buurt achter de Duitse soldaten te marcheren en zongen met hun mee. Van de Duitse soldaten kregen we ook altijd snoep en het mooiste was altijd als we mee liepen naar de schietbaan en gingen we kijken hoe ze schoten. Al snel in de oorlog zagen we wel dat de kwaliteit van de wapens en munitie achteruit ging, maar ja voor schietbaan snap ik dat ze geen kwaliteit wapens en munitie gebruikte. Als ze klaar waren met schieten mochten wij de hulzen oprapen en dat was voor ons geweldig om te doen. 1 keer in de week was er altijd een felle officier bij en die jaagde ons altijd weg”. Op de luchtfoto zie je de schietbaan.

In Millingen waren best wat Duitse soldaten die niks uitvoerden. Het enige wat ze deden was met de bevolking van Millingen praten en koffie drinken. Een van deze soldaten heette met de bijnaam Mäler. “Hij kwam elke dag bij ons koffie drinken. In hem zat helemaal geen kwaad. Als hij van zijn vrouw iets opgestuurd kreeg, deelde hij het met ons om voor de aardigheid wat terug te doen”.

15 maart 1944 kwamen nieuwe Duitse troepen Millingen in. Zij vorderde gelijk verschillende gebouwen in Millingen: Pensionaat (JMJ), de meisjesschool, Schuttersgebouw O.E.V. 1, kunstkring en de jongensschool werd voor de helft gevorderd. Hierdoor moesten de jongens halve dagen maken, omdat de meisjes nu ook les kregen in het gebouw.

17 september 1944 begon Operatie Market Garden. Er ontstond paniek onder de Duitse soldaten. Veel Duitse soldaten vluchtten terug naar Duitsland. Deze soldaten kwam ook door Millingen heen. Ze gooide hun wapens weg en gingen bij Bimmen de grens over. Ook zijn er Duitse soldaten met de veerpont van Van Wijck naar de overkant gebracht. Zij gooiden hun wapens in de Rijn. In Millingen waren opeens nergens meer Duitse soldaten te bekennen, maar dat was maar van korte duur. Al snel kwamen Duitse legervoertuigen vanuit Duitsland naar Millingen gereden. De Duitse soldaten stapten uit en begonnen gelijk machinegeweren op te stellen. Er reden veel Duitse voertuigen met manschappen en geschut door Millingen heen. Op 29 september reden er door Millingen tientallen zware voertuigen die richting het front gingen (Leuth/Erlecom). Al snel kwam het bevel van de Duitsers naar de bevolking van Millingen dat iedereen minimaal 1 eenmansgat moest graven bij zijn huis “Millingen werd beschoten door de geallieerden en ik zag een Duitse soldaat op de fiets zitten. Hij wist geen raad om in een eenmansgat te komen. Hij fietste zo het gat in en kwam onderste boven terecht, met de fiets op hem. Ik zei tegen mij buurjongen zullen we hem helpen? Buurjongen zei: Nee we laten hem mooi zo liggen”. De Duitsers stelde in Millingen al snel artillerie op. Aan de Zeelandsestraat en Zeelandsestraat/Spaldropweg. Ook werden soldaten ingekwartierd bij mensen in huis in Millingen.

Duitse soldaten die rond Nijmegen hadden gevochten kwamen in Millingen uitrusten. Ook kwamen er al snel gewonden soldaten aan in Millingen die werden verzorgd door het Rode Kruis. De Duitsers vertrokken elke dag met groepjes van 50 soldaten richting Leuth vaak kwam 70% niet meer terug in Millingen.

Eind september begin oktober zijn er 2 Duitse jagers neergestort in Millingen. 1 jager was bij de Crumpsestraat neergestort. “Ik zie de Duitse jager vanuit Nijmegen naar Millingen vliegen. Zijn koelvloeistof was geraakt tijdens een luchtgevecht. Hij maakte een noodlanding in het weiland. Een  weiland verder stond het huis aan de Crumpsestraat 28. De Duitse piloot stapte ongedeerd uit het vliegtuig en begon gelijk te schelden. De piloot werd opgehaald met een Duitse vrachtwagen en het vliegtuig werd een dag later weggehaald”. Over de andere Duitse jager die in Millingen is neergestort wordt nog nader onderzoek gedaan. (verdere informatie volgt binnenkort).

Begin oktober zaten er verschillende Duitse eenheden in Millingen. Het 3e bataljon van de 1052e Regiment, 84e Divisie met zo’n 400 manschappen, 304^e Regiment, 84^e Divisie met zo’n 564 manschappen en 8 officieren en dan nog het 3e bataljon van het 1307e Artillerie Regiment met zo’n 150 manschappen. Het  3e bataljon van de 1307e Artillerie Regiment had verschillende nieuwe  kanonnen geplaatste bij de Zeelandsestraat.

De dagen rond 12 oktober waren een ware hel. Een Duitse soldaat die in Millingen zat schreef toen een brief naar zijn gezin : “Liebes Frauchen, Herzliche Grüsze aus Holland sendet Dir deiner Willi. Am heutigen Donnerstagabend sitze ich hier am Schreibtisch und schreibe diese Zeilen an mein liebes Daheim. Hier ist noch alles beim Alten nur der Tommy ist ziemlich fleiszig mit schweren Brocken. Die Flieger sausen hier herum wie Bienenschwärme. Du müstest mal Kleve sehen. So etwas ist mir noch nie vor Augen gekommen. Die Stadt ist volkommen umgeplügt, es steht kein Mauer höher wie 3-4 M. So etwas war noch nie da. Ich liege direkt am Rhein in Millingen, das ist links Rheinisch auf Holländischem Gebiet und etwa 14 KM von Kleve entfernt.¹“

Op 18 oktober 1944 gaven de Duitsers het bevel aan de Millingse bevolking dat ze binnen 48 uur Millingen moesten verlaten. Mensen die paard en kar hadden, kregen toestemming om via de pont bij Emmerich over te steken.

In de maanden van september tot eind januari zijn er verschillende Duitse soldaten in Millingen omgekomen door granaatscherven. Dat was vooral in de Zeelandsestraat. De soldaten die waren omgekomen, werden begraven bij Bimmen waar een tijdelijke begraafplaats was aangelegd.

December 1944.

Het 2e bataljon van de 1052e Regiment 84e Divisie kwam aan in Millingen met zo’n 450 nieuwe manschappen. Aan het einde van de maand kwam ook de Kriegsmarine naar Millingen op de werf.

In Januari 1945 kwamen er tussen de 600 en 700 jonge soldaten naar Millingen. Daarvan gingen er 150 naar de steenfabriek Klaverland. Daar hadden de Duitsers mortierstellingen staan. In februari staken de Duitsers de dijk door bij Erlecom, waardoor er water in de Ooijpolder stroomde. De Duitsers trokken eind januari langzaam weg uit Millingen. Er bleven nog maar een handje vol Duitse soldaten in Millingen die later op 9 februari krijgsgevangen zijn gemaakt door de Canadezen.

Na de oorlog waren er 3 Duitse veldgraven rond Millingen. Er waren 2 veldgraven aan de Kekerdomseweg (Spaldropeweg) en 1 veldgraf bij de steenfabriek Klaverland.  In de periode oktober 1944 tot begin januari 1945 legden Duitse soldaten mijnenvelden aan in Millingen. Na de oorlog werden Duitse krijgsgevangen gebruikt om deze mijnenvelden op te ruimen. Hierbij zijn zo’n 4 gewonden en een dode gevallen. 

Noten: 1: A. CH. Jeurissen, Geschiedenis van Millingen aan de Rijn.

Bronnen: Bundesarchiv Freiburg. Groesbeek Airborne Vrienden. Privéarchief Siem van der Kolk.