Millingen in oorlogstijd

17 September 1944 was operatie Market Garden begonnen. De geallieerden landden bij Eindhoven, Groesbeek en Arnhem. Vanuit Millingen zag men de parachutisten en zweefvliegtuigen boven Groesbeek neerdalen. De hele maand was het druk in het luchtruim boven Millingen met geallieerde en Duitse vliegtuigen. Er waren veel luchtgevechten te zien boven Millingen. Veel mensen vonden het mooi om daar naar te kijken en ‘s avonds kon je ook het lichtspoor zien van de kogels. De geallieerden trokken steeds meer de Ooijpolder in. Al snel kwam het bericht in Millingen dat de geallieerden in Erlecom zaten. In Millingen sprak men de hoop uit dat ze over paar dagen bevrijd zouden worden door de geallieerden, maar die hoop ging snel weg toen de geallieerden niet verder de Ooijpolder in gingen, waardoor Millingen opeens dicht aan het front kwam te liggen. In Millingen was in de dagen na Market Garden veel Duitse activiteit in het dorp. Elke dag vuurden de Duitsers vanuit Millingen met kanonnen richting Erlecom, waardoor de Amerikanen terugschoten richting Millingen. Doordat het ook in de avond steeds gevaarlijker, werd moest men schuilkelders maken in hun eigen tuin. De scheepswerf gaf hiervoor stalen platen ter beschikking. Van de Duitsers kwam het bevel dat iedereen minimaal 1 eenmansgat bij zijn huis moest hebben. Millingen kwam steeds meer onder granaatvuur te liggen van de geallieerden, waardoor er veel huizen vernield of beschadigd werden. Op 1 oktober 1944 kreeg een huis op Klein Amerika een voltreffer. De granaat kwam via het keukenraam naar binnen. Wilhelmus Koppers, Anna Wanders en Helena Everdina werden door de buren zwaar gewond gevonden. Een paar uur later zijn ze alle drie bezweken aan hun verwondingen. De Duitsers deden vanuit Millingen bijna elke dag een aanval op Erlecom/Leuth. Ze vertrokken dan vaak met groepjes van 50 soldaten en vaak kwam 70% niet meer terug in Millingen. Het Rode Kruis was druk met het vervoeren van gewonden. Ze hebben daarom het Gasthuis (St. Jan de Deo) ingericht om gewonden op te vangen.

 De dag van de Evacuatie.

Op 18 oktober 1944 gaven de Duitsers het bevel om binnen 48 uur Millingen te verlaten. Als je niet binnen 48 uur weg was werd je door de Duitsers een handje geholpen. De Duitsers hingen in het dorp het bericht op dat iedereen binnen 48 uur weg moest zijn en verschillende NSB’ers zijn langs deuren gegaan om het bericht te vertellen. Veel mensen in Millingen begonnen de spullen te pakken die ze mee konden nemen en wat waardevol was deden de meeste mensen in de tuin begraven of onder de vloer leggen in hun huis.

Op 20 oktober 1944 was de dag aangebroken dat iedereen weg moest uit Millingen. De meeste mensen hadden besloten om pas op de laatste dag te vertrekken. Mensen die met paard en wagen gingen, mochten van de Duitsers bij de veerpont bij Emmerich (waar nu ongeveer de brug is van Emmerich) oversteken. De rest moest met de voetveer bij Millingen over de Rijn. Millingen had 3 veerponten: 1 helemaal bij de grens met Bimmen, 1 veerpont waar nu veerpont Kievits is en dan nog 1 bij ongeveer de Molenkolk de voetveer Van Wijck. De veerpont tegen de grens was het drukste, omdat die het dichtste bij Lobith lag. Alles ging nog met roeiboten waar  niet veel mensen in konden, met als gevolg dat mensen soms uren stonden te wachten totdat ze met de veerpont naar de overkant waren. De meeste Millingenaren gingen richting de Achterhoek en sommigen nog verder, richting Friesland of Groningen.

Evacuatie van het Gasthuis St. Jan de Deo.

In Millingen waren nergens meer burgers te bekennen, alleen nog maar Duitse soldaten en een paar Millingse jongens die in Millingen mochten blijven van de Duitsers om voor het vee te zorgen. Drie weken na de evacuatie, op 12 november 1944, kwam het bevel van de Duitsers dat nu ook het Gasthuis met de 200 zieken en oudere mensen moest evacueren. De Duitsers organiseerden de evacuatie zelf. Om 07:00 uur stonden de eerste vrachtwagens en Rode-Kruiswagens van de Duitsers voor de deur. Er werd de hele dag hard gewerkt om iedereen weg te krijgen. De vrachtwagens en de Rode-Kruiswagens gingen bij de pont bij Emmerich de Rijn over richting Harreveld. Rond 16:00 uur vertrokken de laatste wagens richting Emmerich. Pas op 20 november vertrok het personeel van het Gasthuis.

Bronnen: Privéarchief van Siem van der Kolk.